درس عبرت یک کودتا

به گزارش سرویس بین الملل خبرگزاری صدا و سیما از لندن، کودتای ۲۸ مرداد تنها یک رویداد سیاسی در تاریخ معاصر ایران نبود؛ بلکه یکی از نخستین نمونه‌های مهم مداخله پنهان قدرت‌های بزرگ در سرنوشت یک ملت در دوران جنگ سرد به شمار می‌رود. اهمیت این ماجرا زمانی بیشتر آشکار می‌شود که بدانیم شبکه‌ای از عملیات مخفی، تبلیغات، پرداخت‌های مالی و استفاده از نیرو‌های سیاسی و اجتماعی همسو، در کنار فشار‌های اقتصادی و دیپلماتیک، برای تغییر مسیر سیاسی ایران به نفع آمریکا و انگلیس به کار گرفته شد.

اسناد غیر قابل انکار و افشاگری‌ها به خوبی نشان می‌دهد دشمنی استعمارگران با ملت ایران با هر تلاش ملت و مسئولان برای استقلال و ترجیح منافع مردم بر منافع استعمارگران تشدید شده است.

کودتای انگلیسی-امریکایی ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ علیه دکتر مصدق دولت قانونی ایران، یکی از آنهاست.

کریستوفر ویلیامسون تحلیل گر مسائل سیاسی در انگلیس در این باره گفت: آنچه برایم کاملا آشکار است اینکه هم ایالات متحده آمریکا و هم بریتانیا کودتا علیه دولت قانونی ایران را طراحی و اجرا کردند. چرا که مصدق جرات کرده بود بگوید می‌خواهد شرکت نفت ایران و انگلیس به مردم ایران سود برساند و مردم ایران از ثروت نفت کشورشان بهره‌مند شوند.

وی افزود: اما مقامات شرکت نفت انگلیس و ایران این موضوع را غیر قابل قبول دانستند و تصمیم گرفتند ایران را تحریم کنند و هیچ معامله‌ای با شرکت نفت ایران نکنند. در نتیجه مصدق تصمیم گرفت صنعت نفت را ملی کند. انتشار برخی اسناد از آرشیو محرمانه آمریکا بر اساس قانون آزادسازی برخی اسناد محرمانه پس از گذشت زمان طولانی، حقایق غیر قابل انکاری را فاش کرده است که در پی آن، برخی مقامات آمریکایی هم با اهداف سیاسی خاص در جریان رقابت‌های حزبی به نقش آفرینی در آن کودتای ننگین اعتراف می‌کنند.

مادلین آلبرایت وزیر امور خارجه اسبق آمریکا در این باره گفت: من شخصا معتقدم در سال ۱۹۵۳ ایالات متحده نقش بارزی در سرنگونی دولت مصدق داشت. دولت آیزنهاور در آن زمان چنین می پنداشت که اقداماتش به دلایل راهبردی موجه است. اما این کودتا آشکارا به تحول سیاسی در ایران ضربه وارد کرد و اکنون می‌توان به سادگی دریافت که چرا بسیاری از ایرانیان از ایالات متحده خشم گین هستند.

وی افزود: علاوه بر این، در سال‌های بعد نیز ایالات متحده و غرب به حمایت خود از شاه ادامه دادند و حکومت شاه با خشونت هرگونه نارضایتی سیاسی را سرکوب می‌کرد.

حکومت انگلیس سال هاست، برغم درخواست‌های مکرر پژوهشگران و رسانه ها، همچنان اسناد دخالتش در کودتای ۲۸ مرداد را سر به مهر نگهداشته و تا کنون درباره نقشش در آن کودتای ننگین ضد ملت ایران به طور رسمی اعتراف نکرده است.

پرفسور چارلز میلویل استاد دانشگاه کمبریج در این باره گفت: قرارداد نفت ایران با انگلیس به زیان ایران بود و مصدق صنعت نفت ایران را ملی اعلام کرد تا موازنه منافع برقرار شود. اما انگلیس و متحدانش همین شرایط را نمی‌توانستند تحمل کنند؛ بنابراین آنها شاه را برگرداندند تا منافع آنها را تأمین کند.

تقی امیرانی، مستندساز ایرانی در جریان پژوهشهایش به متن مصاحبه‌ای درباره ایران دست یافت که در آن نورمن دربی شایر، رئیس وقت بخش پرشیا در سازمان جاسوسی خارجی انگلیس MI۶ که مسئول اصلی کودتا در ایران بوده است، بی پرده صحبت می‌کرد.

او در این مصاحبه گفته بود: یادداشتی به من داده شد که بسیار ساده بود. گفتند به آنجا برو، به سفیر اطلاع نده و هر هزینه‌ای را که برای سرنگونی مصدق با ابزار‌های قانونی و یا شبه قانونی نیاز داری از سرویس اطلاعات مخفی بگیر.

دکتر مصدق نفت ایران را ملی اعلام کرد تا اختیار منابع کشور دست ملت ایران باشد و منافع آن به ملت ایران هم برسد. موضی با حمایت قاطع آیت الله کاشانی، از رهبران نهضت ملی شدن صنعت نفت و حامی استقلال ایران همراه بود.

ترجیح منافع ملت ایران بر منافع امریکا و انگلیس برای حکومت‌های استعمارگر غیر قابل تحمل بود.

توماس فنتن مورخ گفت: ما یک و نیم قرن عادت کردیم که ایران جایی است که ما می‌گوییم چه بشود و چه نشود. امر و نهی در ایران را کاملا طبیعی و حق خودمان میدانستیم.

اسناد فاش شده به خوبی نشان می‌دهد، انگلیس و آمریکا همزمان با ایجاد اختلاف و دودستگی در جبهه داخلی و تضعیف نهضت ملی شدن صنعت نفت با بهره گیری از مشکلات داخلی، راه را برای کودتای ننگین هموار کردند.

استفن کینزر استاد دانشگاه و نویسنده در بوستون کلوپ در این باره گفت: در اوائل قرن بیستم مردم ایران به دمکراسی گرایش پیدا کردند. در آن زمان با تلاش و جانفشانی مردم ایران دمکراسی واقعی در ایران پدیدار شد که در یکصد سال پیش از آن وجود نداشت. مردم ایران به کاری دست زدند که آمریکا هیچوقت دوست نداشت و آن روی کار آوردن دولتی بود که می‌خواست منافع مردم ایران را بر خواست آمریکا و انگلیس اولویت بدهد.

همین مقدار اسناد منتشر شده درباره کودتای ۲۸ مرداد از آرشیو ملی بریتانیا به خوبی نشان می‌دهد، خلاف تبلیغ اغلب محافل سیاسی و رسانه‌ای غربی و عوامل همسو با آنان، دشمنی حکومت‌های غربی با ملت ایران نه از آغاز ایجاد جمهوری اسلامی بلکه ده‌ها پیش از تأسیس جمهوری اسلامی ایران شکل گرفته و به اثبات رسید است.