معلم مهر و عدالت: در رثای یار دیرین نظام تعلیم و تربیت

بسم الله الرحمن الرحیم 

معلم مهر و عدالت: در رثای یار دیرین نظام تعلیم و تربیت

سخن گفتن از انسان بزرگی که احیاگر زیست عاشورایی در دوران بردگی مدرن انسان است توانی بیشتر از این قلم و مجالی بیشتر از این اندک سطور می خواهد اما به قول مولانای عارف،

«آب دریا را اگر نتوان کشید / هم به قدر تشنگی باید چشید»

در این فرصت، می‌خواهم از منظر یک «مربی تراز»، به تماشای اندیشه‌های او بنشینم؛ معلمی که در جای‌جای سیره و کلامش در طی دهه‌ها، افق‌های نوینی برای شناخت جایگاه تعلیم و تربیت و قدر و منزلت معلم گشود. این گنجینه، نقشه‌راهی است برای تمام آنان که دل در گرو اعتلای این سرزمین دارند و دغدغه‌مند رشد کودکان و نوجوانانی هستند که سرمایه‌های بی‌پایان ایران عزیز به شمار می‌روند.

الف) پارادایم اولویت‌بخشی؛ آموزش‌وپرورش به مثابه پیشران تمدن

مهم‌ترین دستاورد فکری آن پیر فرزانه، تغییر نگاه سیاست‌گذاران و مسئولان به ساحت «آموزش و پرورش» بود. او آموزش‌وپرورش را نه دستگاهی حاشیه‌ای یا نهادی در عرض سایر نهادها، که «هسته‌ی مرکزی تولید سرمایه‌ی انسانی» و «زیرساخت سعادت جامعه» می‌دید. او باور داشت که:

«هرچه برای آموزش و پرورش سرمایه‌گذاری کنیم، این در واقع سرمایه‌گذاری است؛ هزینه نیست. مثل ایجاد یک زمینه برای سود چند برابر است.»

ب) عدالت آموزشی؛ فراتر از دسترسی، تا «نصیب برابر»

فهم راهبردی او از عدالت، فراتر از سطحی‌نگری‌های معمول بود. بسیاری، عدالت را در «توزیع صندلی مدرسه» می‌بینند، اما او با برساخت واژگان دقیق و طرح مفهوم «نصیب برابر آموزشی»، عدالت را در «فرصت‌های برابر یادگیری باکیفیت» جستجو می‌کرد. او به ما آموخت که عدالت، یعنی همان کیفیتی که در تهران پایتخت جاری است، باید در دورترین روستاهای این مرز و بوم نیز طنین‌انداز شود:

«بنده بارها عرض کرده‌ام که عدالت آموزشی یعنی دانش‌آموز ما در فلان نقطه‌ی دوردست و روستا، از نظر امکانات و کیفیت آموزش، به اندازه‌ی دانش‌آموز ما در فلان محله‌ی تهران برخوردار باشد.»

ج) افسران پیشتاز؛ نگاهی تکریم‌آمیز به مقام معلم

در منظومه‌ی فکری او، معلمان تنها کارگزاران آموزش نیستند؛ آنان «افسران پیشتاز سپاه پیشرفت»‌اند. او با باوری عمیق به نقش بی‌بدیل معلم در شکل‌دهی به ساحت شخصیت، اخلاق، تفکر و اشتیاق دانستن در دانش‌آموزان، همواره بر قدردانی از آنان تأکید داشت و از معلمان می‌خواست که در کنار دانش، «معلم دین و اخلاق» نیز باشند.

د) تکریمِ معلم؛ یک وظیفه‌ی همگانی و ملی

او معتقد بود که تکریم معلم، نباید تنها در قالب شعار باقی بماند، بلکه باید به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود:

«همه دستگاه‌های کشور وظیفه دارند معلم را گرامی بدارند.»

او همواره بر ترسیم چهره‌ای جذاب، بانشاط و دوست‌داشتنی از معلم تأکید داشت تا نسل جوان، معلمی را نه به جبر، که به اشتیاق، به عنوان اولین انتخاب شغلی برگزیند؛ چرا که به زعم او، «نگاه کوته‌بینانه به معلم، برای یک جامعه خسارت است.»

این روزها که در آستانه‌ی «زنگ آخر» حضور دنیایی تو ایستاده‌ایم و آماده‌ایم تا جسم پاکت را چونان خورشیدی بر شانه‌هایمان حمل کنیم، ایمان داریم که کلامت، نگاهت و توصیه‌هایت، زنده‌تر از همیشه، چراغ راه اهالی تعلیم و تربیت باقی خواهد ماند.

اما بگذار با تو بگویم، ای شهید عزیز:

ما برخواهیم خاست و راهت را ادامه خواهیم داد؛ اما با دلتنگی‌های‌مان در نبودنت چه کنیم؟

رضوان حکیم زاده

معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش وپرورش